تحلیل جامعه شناختی رمان «الرجل الرابع» اثر محمد بن سیف الرحبی بر اساس نظریۀ ادبی کنش متقابل نمادین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22091/npa.2026.15636.1053

چکیده

نظریۀ کنش متقابل نمادین، به عنوان یکی از چارچوب‌های برجسته جامعه‌شناسی، بر چگونگی شکل‌گیری معنا در بستر تعاملات انسانی تمرکز دارد. طبق این دیدگاه، افراد در مواجهه با اشخاص، اشیا و موقعیت‌ها، بر اساس تفسیر خود از آن‌ها دست به عمل می‌زنند. جورج زیمل را باید نخستین اندیشمندی دانست که به این کنش متقابل از منظر معنا پرداخت؛ از این رو، معنا امری ثابت نیست، بلکه در فرایند تعامل، تفسیر و بازاندیشی مداوم پدیدار می‌شود. هدف این پژوهش، تحلیل مؤلفه‌های جامعه‌شناختی در رمان «الرجل الرابع» اثر محمد بن سیف الرحبی بر اساس نظریۀ کنش متقابل نمادین است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این رمان بر پایه چهار مؤلفه اصلی، یعنی خود، دیگری، معنی، و نماد، شکل گرفته است. «خود» در این اثر به عنوان یک هویت پویا و بازتعریف شدن در تجربه‌های عاطفی و موقعیت‌های اجتماعی در نظر گرفته شده است. «دیگری» نیز به عنوان یکی از محورهای اصلی تجربه عاطفی در رمان، نقش مهمی در شکل‌گیری هویت و ادراک شخصیت‌ها ایفا می‌کند. «معنی» نیز از طریق تفسیرهای متنوع از خاطره، عشق، زبان و مکان به وجود آمده و به عنوان یک امر متغیر و مداوم در نظر گرفته می‌شود. «نماد» از طریق عناصری مانند سکوت، دریا، فاصله، پرواز و موسیقی، لایه‌های پنهان احساسات و وضعیت‌های درونی شخصیت‌ها را بازنمایی می‌کند. شخصیت‌ها از طریق نشانه‌های زبانی و غیرزبانی به یک فهم مشترک از موقعیت‌ها دست یافتند و این فهم از فرایند تفسیر متقابل به وجود آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Sociological Analysis of the Novel ‘The Fourth Man’ by Mohamed bin Saif Al-Rahbi Based on the Theory of Symbolic Interactionism

نویسندگان [English]

  • rasoul balavi 1
  • Alireza Perizan 2
1 Professor of Arabic Language and Literature, shahid Chmran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 master student in Department of Arabic language and literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran,
چکیده [English]

Symbolic interaction theory, as one of the prominent frameworks of sociology, focuses on how meaning is formed in the context of human interactions. According to this perspective, individuals, when faced with persons, objects, and situations, act based on their own interpretation of them. Georg Simmel should be regarded as the first thinker who addressed this interaction from the perspective of meaning; hence, meaning is not fixed but emerges through the ongoing process of interaction, interpretation, and reflection. The aim of this research is to analyze the sociological components in the novel “The Fourth Man” by Mohamed bin Saif Al-Rahbi based on the theory of Symbolic Interactionism. This study has been conducted using a descriptive-analytical method. The findings indicate that the novel is structured around four main components: self, other, meaning, and symbol. The ‘self’ is considered a dynamic identity, redefined through emotional experiences and social situations. The ‘other’ plays a significant role in shaping the characters’ identities and perceptions, serving as a central axis for emotional experience. ‘Meaning’ arises from diverse interpretations of memory, love, language, and place, and is viewed as a variable and continuous phenomenon. ‘Symbol’ is represented through elements such as silence, the sea, distance, flight, and music, revealing the hidden layers of characters’ emotions and inner states. Through linguistic and non-linguistic cues, the characters achieve a shared understanding of situations, an understanding that emerges from the process of mutual interpretation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sociology of Literature
  • Symbolic Interactionism
  • Mohamed bin Saif Al-Rahbi
  • The Fourth Man

عنوان مقاله [العربیة]

تحلیل سوسیولوجی لروایة «الرجل الرابع» لمحمد بن سیف الرحبی بناءً على النظریة الأدبیة للتفاعل الرمزی

چکیده [العربیة]

نظریة التفاعل الرمزی إحدى الأطر البارزة فی علم الاجتماع، ترکز على کیفیة تشکیل المعنى فی سیاق التفاعلات البشریة. وفقاً لهذه الرؤیة، یتصرف الأفراد عند مواجهة الأشخاص أو الأشیاء أو المواقف بناءً على تفسیرهم الخاص لها. یُعد جورج زیمل أول مفکر تناول هذا التفاعل من منظور المعنى؛ وبناءً على ذلک، فالمعنى لیس ثابتاً، بل یتشکل عبر عملیة مستمرة من التفاعل والتأویل وإعادة التفکیر. تهدف هذه الدراسة إلى تحلیل المکونات السوسیولوجیة فی روایة "الرجل الرابع" لمحمد بن سیف الرحبی، بناءً على نظریة التفاعل الرمزی. وقد أُجری هذا البحث بالمنهج الوصفی - التحلیلی. وتشیر النتائج إلى أن هذه الروایة تتشکل على أساس أربعة مکونات رئیسیة، وهی: الذات، والآخر، والمعنى، والرمز. فـ "الذات" فی هذا العمل تُعتبر هویة دینامیکیة تعید تعریف نفسها فی التجارب العاطفیة والمواقف الاجتماعیة. کما یلعب "الآخر"، بوصفه أحد المحاور الرئیسیة للتجربة العاطفیة فی الروایة، دوراً مهماً فی هویة الشخصیات وإدراکها. ویتشکل "المعنى" من خلال التفسیرات المتنوعة للذاکرة والحب واللغة والمکان، ویُعتبر أمراً متغیراً ومستمراً. أما "الرمز" فیمثل من خلال عناصر مثل الصمت والبحر والمسافة والطیران والموسیقى، الطبقات الخفیة للمشاعر والحالات الداخلیة للشخصیات. وقد توصلت الشخصیات إلى فهم مشترک للمواقف من خلال الإشارات اللغویة وغیر اللغویة، وهذا الفهم نتج عن عملیة التفسیر المتبادل.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • سوسیولوجیا الأدب
  • التفاعل الرمزی
  • محمد بن سیف الرحبی
  • الرجل الرابع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 11 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری: 13 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 01 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 01 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 01 خرداد 1405