https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/ نثرپژوهی عربی fa daily 1 Sat, 06 Dec 2025 00:00:00 +0330 Sat, 06 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4067.html انسجام یکی از عناصر زیبایی­شناسی است که زیبایی­شناسان برای زیبایی متن وجود آن را ضروری دانسته­اند. تأثیر انسجام آنگاه آشکار می­شود که متن بدون آن زیبایی و تأثیر خود را از دست داده و معنا مبهم می­گردد. در متن عناصر معنایی، پیوندی، دستوری و واژگانی، روابطی را می­آفرینند که سبب تمایز متن منسجم از عبارت­های آشفته می­شوند. این جستار درصدد واکاوی انسجامِ آیات جهاد با روش توصیفی - تحلیلی و نظریه هالیدی است. طبق نتایج، انسجام در آیات جهاد سبب ایجاد پیوند ساختاری و عوامل درون متنی شده که از طریق آن عبارات این آیات، معنادار شده است. گونه­های مختلف انسجام در آیات جهاد سبب انتقال بهتر معنا به مخاطب و تثبیت آن در ذهن وی و زیبایی آیات گردیده است و بیانگر مناسبت­های معنایی است که به کلام الهی وحدت و یکپارچگی می­بخشد. انسجام واژگانی در آیات جهاد از طریق وحدت واژگان زیبا و کمال معانی و تناسب آنها با معانی حاصل شده و موجب آفرینش بافتی گوش­نواز و منسجم شده است. انسجام دستوری در چارچوب حذف، ارجاع و جانشینی، جهت زیبایی متن و وضوح معنا به کار رفته است. ارجاع، پیوندی محکم را میان کلمات و آیه­ها ایجاد کرده است و سبب وضوح معنا گردیده و از ابهام متن جلوگیری کرده است. انسجام پیوندی در آیات جهاد اغلب از طریق واو عطف جهت ارتباط بین جمله­ها و وضوح معنا، ایجاد شده است. تکرار نیز با تفهیم مطلب و قرار دادن چیز تکرار شده در مرکز توجه انسجام آفریده، از ابهام متن جلوگیری کرده و باعث روشنی مقصود می­گردد. https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4180.html نام‌گذاری شخصیت‌ها یکی از عناصر معنادار در ساختار روایی رمان به شمار می‌آید و می‌تواند در انتقال مفاهیم، بازنمایی هویت‌ها و جهت‌دهی به روند روایت نقشی تعیین‌کننده داشته باشد. در رمان سیره الجوع و الشبع (دلشاد) اثر بشری خلفان، نام شخصیت‌ها فراتر از یک انتخاب تصادفی، حامل دلالت‌های فرهنگی، اجتماعی و نمادین‌اند و با بافت تاریخی و قومیتی اثر پیوندی معنادار برقرار می‌کنند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نام شخصیت‌های اصلی و فرعی این رمان می‌پردازد و می‌کوشد نسبت میان نام‌ها، نقش شخصیت‌ها و زنجیره کلی رویدادهای روایی را تبیین کند. بدین منظور، ابتدا شخصیت‌ها بر اساس میزان تأثیرگذاری در پیشبرد روایت انتخاب شده، سپس نام‌های آنان در ارتباط با موضوع رمان، فضای اجتماعی، تنوع قومیتی و لایه‌های معنایی متن تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تنوع شنیداری نام‌ها و بازتاب گوناگونی قومیت‌ها در جامعه روایی رمان، به شکل‌گیری طیفی متنوع از شخصیت‌ها انجامیده و نام‌گذاری به‌مثابه ابزاری روایی در برجسته‌سازی هویت‌ها و صداهای مختلف اجتماعی عمل کرده است. همچنین انتخاب نام‌ها با نقش کنش‌گران داستان و مسیر تحولات روایی همخوانی دارد و به تقویت بار نمادین و معنایی اثر یاری می‌رساند. این پژوهش در نهایت به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد که مهم‌ترین دلالت‌های نمادین نام شخصیت‌ها چیست و چه عواملی در انتخاب آگاهانه این نام‌ها از سوی نویسنده نقش داشته است. https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4065.html جریان سیال ذهن شیوه‌ای روایی است که در آن نویسنده افکار، احساسات، عواطف و ذهنیت شخصیت‌های داستان را همان­گونه که در ذهن آن­ها جریان دارد منتقل می‌کند و نقش نویسنده در این شیوه روایی به حداقل می‌رسد. نویسنده در این شیوه روایی برای ارائه شخصیت‌ها به خواننده از روش‌هایی چون: تک‌گویی درونی مستقیم و غیرمستقیم، روایتگری به شیوه سوم شخص محدود، حدیث نفس، شعرگونگی، آشفتگی زبانی و شخصیت‌پردازی خاصی استفاده می‌شود. این جستار با روشی توصیفی-تحلیلی به بررسی مؤلفه‌های سیال ذهن در داستان یوم قتل الزعیم نجیب محفوظ پرداخته و دستاوردهای پژوهش مبین این است که محفوظ در روایت این داستان به شیوه سیال ذهن با استفاده از تک‌گویی درونی مستقیم و غیرمستقیم، حدیث نفس، راوی محدود، شعرگونگی و استفاده از شخصیت‌های سرخورده و مشکل‌دار، اوضاع جامعه مصری زمان انور سادات را که گرفتار بحران‌های سیاسی و اقتصادی دشوار بود به تصویر کشیده و توصیف نموده و با استفاده از این عناصر احساسات شخصیت‌های داستان را به خوبی منعکس کرده است. https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4272.html ابوبکر محمد بن خلف بن مرزبان که به نوعی ادامه دهندۀ سنّت ابن مقفّع و ابن قتیبه در حوزۀ ترجمه و نثرعربی است، از نویسندگان پرمایۀ سدۀ سوّم هجری محسوب می شود که در یکی از رسائل خود با زبانی طنزآمیز، انتقادی و تمثیلی، فضیلت‌های سگ را در برابر رذایل اخلاقیِ برخی از انسان‌ها به‌ویژه اهل ریا، زهدفروشان، و فقیهانِ متظاهر برمی‌شمرد. این نویسندۀ ایرانی در رسالۀ" فضل الکلاب علی کثیرٍ ممن لبس الثیاب" با بهره‌گیری از ساختار مقایسه‌ای و زبان ادبی، ارزش‌هایی چون وفاداری، تواضع، صداقت و پاکی را در سگ می‌ستاید و آن را از اخلاق ناپسند انسان‌های ظاهرنما برتر می‌داند. این مقاله می‌کوشد ضمن معرفی زندگی و جایگاه ادبی این چهرۀ ناشناخته، نشانی از او در کتب تراجم بیابد وسپس نگاهی گذرا به ساختار و محتوای رساله، بررسی مضامین اخلاقی-اجتماعی آن، و جایگاه این متن در سنت ادب تمثیلی اسلامی بیفکند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن مرزبان با زبانی گزنده اما آموزنده، معیارهای رایج فضیلت در جامعۀ عهد عباسی را به چالش کشیده و بازاندیشی در ارزش‌های انسانی را پیشنهاد داده است. همچنین دریافتِ درکی عمیق تر از بافت اجتماعی و ادبی دوران عباسی و جایگاه این متن در سنّت نثر عربی، از دیگر ثمرات این پژوهش بوده است. https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4066.html با پیشرفت روزافزون زبان‌شناسی و نقد ادبی در دوران معاصر، تحلیل آثار ادبی از سطح واژه و جمله فراتر رفته و به بررسی کلیت متن داستانی معطوف شده است. در این راستا، نظریات متعددی ارائه شده که یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین آن‌ها، نظریه «رویکرد حل مسئله» مایکل هوئی است که در حوزه زبان‌شناسی متن جای می‌گیرد. این نظریه شامل سه مؤلفه موقعیّت، مسئله، پاسخ و ارزیابی است. هرچند می‌توان آن را برای انواع متون به کار برد، اما در تحلیل رمان‌ها که ژانری اجتماعی دارند، کارایی بالایی دارد؛ به‌ویژه در رمان‌هایی که به مسائل اجتماعی و چالش‌های بنیادین جامعه می‌پردازند، بسیار مفید و قابل‌استفاده است. در این مقاله، با تکیه بر روش توصیفی–تحلیلی، رمان علی مائدة داعش اثر زهراء عبدالله، نویسنده سوری، بر پایه نظریه «رویکرد حل مسئله» مایکل بررسی شده است. هدف، سنجش توانمندی رمان در طرح مسئله تعدی به زنان ایزدی توسط نیروهای داعش و نحوه پاسخ‌گویی آن به مخاطب در این زمینه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تجاوز به زنان ایزدی، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین جنایات داعش، مسئله‌ محوری این رمان به‌شمار می‌آید. نویسنده به تبیین هولناک موقعیّت مسأله و ابعاد وحشتناک آن و همچنین به پاسخ­هایی نظیر خودکشی، فرار و غیره که اکثراً به ارزیابی منفی می­انجامد پرداخته است و در هر موقعیت که در نتیجه ظهور داعش و اعمال خشونت‌های سیستمی آن انجام می‌گرفت، کنش‌ها یا ضد کنش‌هایی انجام می‌گرفت که می‌توان آن را تلاشی برای خروج از بحران یا اعمال نظر وعقیده در نظر گرفت.  https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4273.html فردریش(فریتز) پرلز، بنیانگذار درمان گشتالتی و استاد استفاده از درمان گشتالتی برای کمک  به افراد بود تا از خود و بدن خویش به شکلی عمیق، آگاه‌تر شوند‌‌‌‌، این آگاهی در اکثر موارد به آموخته‌ها و تجربه‌هایی برمی‌گردد که در سنین کودکی برای فرد اتفاق افتاده و اکنون خارج از حیطه آگاهی او واقع‌شده است تا با درک این تجربیات، فرد درک بیشتری از خویش کسب کند. به نظر وی انسان‌ها دارای هدف‌هایی نهایی هستند که تا زمان برآوردن آن به آرامش دست نمی‌یابند، ازنظر او آسیب‌شناسی روانی پنج لایه­ یا سطح مختلف دارد که افراد با شدت و ضعف وارد سطوح مختلف می‌شوند، لذا با توجه به سطوح آسیب‌شناسی پرلز و نقش غیرقابل‌انکار کودکی در شکل‌گیری شخصیت انسان، داستان کودکانه (وعاد حملون إلى بیته) به شیوه تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و یافته‌های پژوهش حاکی از آن است حلمون که در این داستان نماد کودک است، وارد مراحل کشف و بررسی خود گشته که قابل تطبیق با سطوح آسیب روانی پرلز بوده و نشانگر این حقیقت است که می‌توان با طی کردن موفقیت‌آمیز سطوح آسیب به آرامش و سعادت در زندگی دست‌یافت.