دانشگاه قم نثرپژوهی عربی 3041-9646 2 4 2025 12 25 Identification and Critique of the Treatise "The Superiority of Dogs Over Many Who Wear Clothes" (A Critical Example of Ethical Allegories in Abbasid Prose) شناسایی و نقد رسالۀ "فضل الکلاب علی کثیرٍ ممن لبس الثیاب" (نمونه ای انتقادی از تمثیل های اخلاقی در نثر دورۀ عباسی) 54 67 4272 10.22091/npa.2026.15180.1051 FA محمدرضا موحدی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0001-6706-6950 Journal Article 2025 09 24 Abu Bakr Muhammad ibn Khalaf ibn Marzban, who in a sense continues the tradition of Ibn al-Muqaffaʿ and Ibn Qutayba in the realm of Arabic translation and prose, is considered a prolific writer of the third century AH (ninth century CE). In one of his epistles, using a satirical, critical, and allegorical language, he enumerates the virtues of dogs in contrast to the moral vices of certain humans—particularly hypocrites, sanctimonious ascetics, and ostentatious jurists. In his epistle "Faḍl al-kilāb ʿalā kathīr mimman labisa al-thiyāb" (The Superiority of Dogs Over Many Who Wear Clothes), this Iranian writer employs a comparative structure and literary language to praise values such as loyalty, humility, honesty, and purity in dogs, considering them superior to the reprehensible ethics of pretentious humans. This article attempts to introduce the life and literary standing of this lesser-known figure, trace references to him in biographical dictionaries, and then provide a brief overview of the structure and content of the epistle, examine its socio-ethical themes, and situate the text within the tradition of Islamic allegorical literature. Findings indicate that Ibn Marzban, with an incisive yet instructive language, challenged the prevailing standards of virtue in Abbasid society and proposed a rethinking of human values. Additionally, gaining a deeper understanding of the social and literary context of the Abbasid era and the place of this text within the tradition of Arabic prose are among the further outcomes of this research. ابوبکر محمد بن خلف بن مرزبان که به نوعی ادامه دهندۀ سنّت ابن مقفّع و ابن قتیبه در حوزۀ ترجمه و نثرعربی است، از نویسندگان پرمایۀ سدۀ سوّم هجری محسوب می شود که در یکی از رسائل خود با زبانی طنزآمیز، انتقادی و تمثیلی، فضیلت‌های سگ را در برابر رذایل اخلاقیِ برخی از انسان‌ها به‌ویژه اهل ریا، زهدفروشان، و فقیهانِ متظاهر برمی‌شمرد. این نویسندۀ ایرانی در رسالۀ" فضل الکلاب علی کثیرٍ ممن لبس الثیاب" با بهره‌گیری از ساختار مقایسه‌ای و زبان ادبی، ارزش‌هایی چون وفاداری، تواضع، صداقت و پاکی را در سگ می‌ستاید و آن را از اخلاق ناپسند انسان‌های ظاهرنما برتر می‌داند. این مقاله می‌کوشد ضمن معرفی زندگی و جایگاه ادبی این چهرۀ ناشناخته، نشانی از او در کتب تراجم بیابد وسپس نگاهی گذرا به ساختار و محتوای رساله، بررسی مضامین اخلاقی-اجتماعی آن، و جایگاه این متن در سنت ادب تمثیلی اسلامی بیفکند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن مرزبان با زبانی گزنده اما آموزنده، معیارهای رایج فضیلت در جامعۀ عهد عباسی را به چالش کشیده و بازاندیشی در ارزش‌های انسانی را پیشنهاد داده است. همچنین دریافتِ درکی عمیق تر از بافت اجتماعی و ادبی دوران عباسی و جایگاه این متن در سنّت نثر عربی، از دیگر ثمرات این پژوهش بوده است. https://nasr-pajuhi.qom.ac.ir/article_4272_03a796d4e633e0d5ddbc8ea7bbb106b9.pdf